آموزش روش‌ شناسی پژوهش‌ های کیفی – روش تحلیل مضمون

منظور از روش‌شناسی پژوهش‌های کیفی و آمیخته با رویکرد تحلیل مضمون چیست؟ روش‌شناسی پژوهش‌های کیفی و آمیخته با رویکرد تحلیل مضمون، یک روش تحقیقاتی است که برای بررسی و تحلیل داده‌های کیفی استفاده می‌شود. در این روش، تحقیقات کیفی با استفاده از تکنیک‌های تحلیل مضمون، که در اصل بررسی و تفسیر محتوای داده‌ها بر اساس الگوها، مضامین و مفاهیم است، انجام می‌شود. روش‌شناسی پژوهش‌های آمیخته نیز از ترکیب روش‌های کیفی و کمی استفاده می‌کند. در این روش، تحقیقات کیفی و کمی به صورت هم‌زمان یا پیوسته انجام می‌شوند تا از مزایای هر دو روش استفاده شود و نتایج دقیق‌تر و جامع‌تری به دست آید. اهمیت یادگیری روش‌شناسی پژوهش‌های کیفی و آمیخته با رویکرد تحلیل مضمون چیست؟ آشنایی با بنیان‌های فلسفی پژوهش از جمله الزامات مورد نیاز علم و پیشرفت علمی محسوب می‌شود؛ این امر به‌ویژه در خصوص پژوهش‌های کیفی از اهمیتی برخوردار است. از بین پارادایم‌های موجود، پارادایم تفسیرگرایی بخش قابل توجهی از آثار پژوهشی را به خود اختصاص می‌دهد و تحلیل داده‌های کیفی در این پارادایم از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. پژوهش‌های کیفی شامل تحلیل مضمون که در برابر پارادایم اثبات‌گرایی برخاسته‌اند، امروزه بیش از پیش مورد توجه محققان قرار گرفته‌اند؛ از این رو، تقویت بنیان‌های فلسفی و چرایی استفاده هر یک از روش‌های پژوهش‌های کیفی بر کیفیت خروجی این قبیل پژوهش‌ها می‌افزاید. در این فرادرس چه چیزی یاد می‌گیریم؟ علم و تحقیق علمی، تاریخچه اندیشه علمی، درآمدی بر مطالعات کیفی و جایگاه تحلیل مضمون در این قبیل مطالعات، کلیات تحلیل مضمون، روش‌شناسی تحلیل مضمون و نحوه انجام یک پژوهش با استفاده از روش تحلیل مضمون از جمله مهم‌ترین محورهایی هستند که مخاطبان این فرادرس فرا می‌گیرند. در همین راستا، ابتدا با اصول نظری و مباحث کلیدی پیرامون پژوهش‌های کیفی و تحلیل مضمون آشنا می‌شویم. در ادامه که با هدف به‌کارگیری مفاهیم، رویکردها و فرایندهای ارائه‌شده در فصول قبلی، طراحی شده است، یک پژوهش با روش تحلیل مضمون را به صورت گام‌به‌گام انجام می‌دهیم.

فرادرس

داود مهرابی